Çocukların gelişim sürecinde belirli düzeyde düzenli, titiz ya da kurallara bağlı olmaları son derece doğaldır. Oyuncaklarını toplaması, yatağını düzenlemesi ya da eşyalarının yerli yerinde olmasını istemesi tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmez. Hatta bu davranışlar çoğu zaman sorumluluk duygusunun geliştiğini gösterir.
Ancak bazı durumlarda düzen ve kontrol ihtiyacı çocuğun günlük yaşamını zorlaştırmaya başlayabilir. Eğer çocuk gününün büyük bölümünü eşyaları düzenlemekle geçiriyor, bir nesnenin yerinin değişmesi karşısında yoğun kaygı yaşıyor ya da rahatlayabilmek için aynı davranışları tekrar tekrar yapmak zorunda hissediyorsa, burada obsesif kompulsif bozukluk (OKB) açısından değerlendirme yapmak gerekebilir.
Bakırköy, Yeşilköy ve Florya bölgelerinde çocuk psikoloğu desteği almak için başvuran ailelerin sık dile getirdiği konulardan biri de çocuklarda görülen takıntılı davranışlardır. Özellikle son yıllarda çocuklarda kaygı bozukluklarının artmasıyla birlikte obsesif düşünce ve davranışlar daha sık karşımıza çıkmaktadır.
OKB Nedir?
Obsesif Kompulsif Bozukluk, kişinin istemediği halde zihnine gelen düşünceler (obsesyonlar) ve bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yaptığı tekrar eden davranışlar (kompulsiyonlar) ile karakterize bir kaygı bozukluğudur.
Çocuklarda en sık görülen belirtiler arasında:
-
Sürekli el yıkama,
-
Kirlenme korkusu,
-
Eşyaları belirli bir düzende tutma ihtiyacı,
-
Tekrar tekrar kontrol etme,
-
Sayma davranışları,
-
Simetri ve kusursuzluk isteği,
-
Sürekli güvence arama
yer alabilir.
Her düzenli çocuk OKB değildir. Burada belirleyici olan davranışın sıklığı, yoğunluğu ve çocuğun günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.
Çocuklarda Takıntılar Neden Ortaya Çıkar?
OKB'nin ortaya çıkmasında hem biyolojik hem de çevresel faktörlerin rol oynadığı bilinmektedir.
Araştırmalar genetik yatkınlığın önemli bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Anne veya babada takıntılı özelliklerin ya da OKB öyküsünün bulunması, çocukta görülme riskini artırabilir.
Bunun yanında:
-
Yoğun stres,
-
Travmatik yaşantılar,
-
Aşırı eleştirel ortamlar,
-
Yüksek başarı baskısı,
-
Mükemmeliyetçi aile tutumları
da belirtilerin ortaya çıkmasını kolaylaştırabilir.
Mükemmel Çocuk Olma Baskısı
Günümüzde birçok çocuk, farkında olmadan "hep başarılı olmalıyım" mesajını almaktadır.
"Benim sınıfın birincisi oğlum."
"Benim mükemmel kızım."
"Her şeyi en iyi yapan çocuk."
gibi iyi niyetle söylenen ifadeler bazen çocuk üzerinde ciddi bir baskı oluşturabilir.
Çocuk zamanla şu inancı geliştirebilir:
"Ancak başarılı olursam değerliyim."
"Ancak hata yapmazsam sevilirim."
Bu düşünce yapısı kaygıyı artırırken, takıntılı davranışların gelişmesi için de uygun bir zemin oluşturabilir.
Bu nedenle çocukları yalnızca sonuçları için değil; gösterdikleri çaba, emek ve süreç içindeki gayretleri için de takdir etmek önemlidir.
Aileler Nelere Dikkat Etmelidir?
Bazı ebeveynler çocuklarının aşırı düzenli veya titiz olmasını olumlu bir özellik olarak değerlendirebilir.
"Benim çocuğum çok titiz."
"Her şeyin yerli yerinde olmasını ister."
"Ne kadar düzenli bir çocuk."
gibi ifadeler bazen çocuğun yaşadığı kaygıyı fark etmemizi zorlaştırabilir.
Özellikle çocuk bir işi tamamlamadan önce defalarca kontrol ediyor, temizlik veya düzenle ilgili davranışları nedeniyle başka etkinliklere odaklanamıyorsa bu durum dikkatle değerlendirilmelidir.
Öncelikle ebeveynlerin kendi tutumlarına bakmaları önemlidir. Ev içinde aşırı kontrolcü, mükemmeliyetçi ya da kaygılı bir ortam varsa çocuklar bu davranışları model alabilir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Bazı takıntılı davranışlar gelişimsel süreçte geçici olarak görülebilir. Ancak aşağıdaki durumlarda profesyonel değerlendirme faydalı olacaktır:
-
Takıntılı davranışların giderek artması,
-
Günlük yaşamı etkilemeye başlaması,
-
Okul başarısında düşüş yaşanması,
-
Sosyal ilişkilerin zarar görmesi,
-
Çocuğun yoğun kaygı yaşaması,
-
Aile yaşamının bu davranışlardan etkilenmesi
gibi durumlarda destek almak önemlidir.
Çocuklarda OKB tedavisinde aile ile iş birliği büyük önem taşır. Gerektiğinde çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi, psikolojik danışmanlık süreci ve bilişsel davranışçı müdahaleler birlikte planlanabilir.
Erken dönemde fark edilen takıntılı davranışlar, uygun destekle önemli ölçüde azaltılabilir. Bu nedenle çocukların davranışlarını yalnızca "titizlik" ya da "düzenlilik" olarak değerlendirmek yerine, bu davranışların altında yatan duygusal ihtiyaçları da anlamaya çalışmak gerekir.
Unutulmamalıdır ki çocuklar kusursuz olmak zorunda değildir. Sağlıklı gelişim; hata yapabilen, esneyebilen, kaygılarıyla baş edebilen ve kendini olduğu gibi kabul edebilen bireyler yetiştirmekle mümkündür.
