Ergenlerde kendini yetersiz hissetme, çoğu zaman dışarıdan fark edilmeyen ama iç dünyada oldukça yoğun yaşanan bir süreçtir. Ergen, bir yandan kimliğini oluşturmaya çalışırken diğer yandan kendini sürekli değerlendirme ve karşılaştırma içinde bulur. Bu durum zamanla özgüvenin zedelenmesine yol açabilir.
Ergenlik döneminde özgüvenin sarsılması oldukça yaygındır. Bedensel değişimler, sosyal çevrede kabul görme ihtiyacı ve akademik beklentiler bu süreci zorlaştırır. Özellikle sosyal medya, ergenlerin kendilerini gerçekçi olmayan bir “mükemmel hayatlar” algısıyla kıyaslamasına neden olur. Bu karşılaştırma çoğu zaman sessizdir ama etkilidir. Ergenin iç sesinde şu cümleler sık sık yer bulabilir: “Ben hiçbir şeye yaramıyorum.” “Herkes benden daha iyi.” “Zaten denesem de başaramam.”
Bu düşünceler zamanla yalnızca birer anlık his olmaktan çıkar, kalıcı inançlara dönüşebilir.
Aile içinde sürekli eleştirilmek, yeterince görülmediğini hissetmek, zorbalık yaşamak ya da tekrarlayan başarısızlık deneyimleri de bu duyguyu güçlendirebilir. Ergen, yaşadığı deneyimleri kendi değeriyle ilişkilendirerek “Ben yeterli değilim” sonucuna ulaşabilir.
Düşük özgüven her zaman açıkça ifade edilmez. Çoğu zaman davranışlar üzerinden kendini gösterir. Sürekli özür dilemek, kendini küçümsemek, yeni şeyler denemekten kaçınmak ve başarısız olmaktan yoğun şekilde korkmak bu belirtiler arasında yer alır. Bazı ergenler övgü aldığında bunu reddeder ya da değersizleştirir. Akran baskısına karşı daha savunmasız hale gelir ve dış onaya bağımlı bir yapı gelişebilir.
Bu noktada ebeveynlerin yaklaşımı oldukça belirleyicidir. Ergene verilecek en güçlü mesaj, “Başarın değil, sen değerlisin” duygusudur. Sürece odaklanan geri bildirimler, özgüveni besler. “Çok çalıştın”, “denemeye cesaret ettin” gibi ifadeler, çocuğun çabasını görünür kılar.
Eleştirmek yerine merak etmek, ergenle bağ kurmayı kolaylaştırır. “Bu seni nasıl hissettirdi?” gibi sorular, onun duygularını ifade etmesine alan açar. Ev ortamının güvenli olması, ergenin kendini olduğu gibi ifade edebilmesi için temel bir ihtiyaçtır.
Aynı zamanda ergenin farklı deneyimler yaşamasına izin vermek de önemlidir. Başarısızlık deneyimi, doğru şekilde ele alındığında özgüveni zedelemek yerine güçlendirebilir. Çünkü özgüven, hiç hata yapmamaktan değil; hatalarla baş edebilmekten gelişir.
Bazı durumlarda kendini yetersiz hissetme daha yoğun ve kalıcı hale gelebilir. Eğer bu durum depresif belirtilerle, kaygıyla ya da sosyal geri çekilme ile birlikte görülüyorsa profesyonel destek almak faydalı olabilir. Bu süreçte bir çocuk ve ergen psikoloğu ile çalışmak, ergenin kendilik algısını yeniden yapılandırmasına yardımcı olabilir. Bakırköy'de ergenlerle çalışan uzmanlar, bu tür süreçlerde hem ergeni hem de aileyi destekleyici bir yol haritası oluşturabilir.
Unutulmamalıdır ki ergenlik, kendini yeniden tanıma ve inşa etme dönemidir. Bu süreçte hissedilen yetersizlik duygusu kalıcı olmak zorunda değildir. Doğru yaklaşım ve destekle ergen, kendi değerini daha sağlam bir zeminde yeniden kurabilir.
